İlk Bitcoin Borsalarının Tarihi
Cep telefonunun tek tuşuna basarak aldığımız Bitcoin'in ilk yıllarında nasıl alınıp satılıyordu? İlk Bitcoin borsaları nasıldı hiç merak ettiniz mi? Bugün kullanılan uygulamalar son derece güvenli ve devletler tarafından denetleniyor. Ancak Bitcoin’in ilk yıllarında durum böyle değildi. Ortada ne bir banka ne de güvenli bir internet sitesi vardı.
Bitcoin Borsalar Olmadan Önce Ticaret Nasıl Yapılıyordu?
2009 yılında Bitcoin ilk çıktığında, onu satın alabileceğiniz hiçbir şirket veya borsa yoktu. Bitcoin sadece bilgisayar meraklılarının kendi aralarında transfer ettiği deneysel bir kod parçasıydı. O günlerde Bitcoin almak isteyen bir kişi şu adımları izliyordu:
- İnternet forumlarında (özellikle Bitcointalk sitesinde) ilan açılırdı.
- Satıcı ile alıcı fiyatta anlaşırdı.
- Alıcı, satıcının banka hesabına veya PayPal adresine parayı gönderirdi.
- Satıcı da dürüst davranırsa, Bitcoin’i alıcının dijital cüzdanına transfer ederdi.
Bu yöntem tamamen karşılıklı güvene dayalıydı. Dolandırılma riski çok yüksekti çünkü parayı alıp Bitcoin’i göndermeyen pek çok kişi oluyordu. Bu güvensiz ortam, otomatik çalışan pazar yerlerinin doğmasını zorunlu kıldı.
İlk Kur ve Değer: New Liberty Standard
Otomatik borsalar kurulmadan hemen önce, Bitcoin'e tarihte ilk kez maddi bir değer biçen platform New Liberty Standard oldu. 5 Ekim 2009'da bu platform, Bitcoin için ilk değişim kurunu yayınladı. Yapılan hesaplamaya göre 1 dolar karşılığında tam 1.309,03 Bitcoin alınabiliyordu.
Bu fiyat rastgele belirlenmemişti; bir bilgisayarın Bitcoin üretirken (madencilik yaparken) harcadığı ortalama elektrik maliyeti temel alınmıştı. Kısa süre sonra bu kur üzerinden ilk nakit takası yapıldı. Bir kullanıcı platforma 5.050 Bitcoin gönderdi ve karşılığında PayPal üzerinden 5,02 dolar nakit para aldı. Bu olay, Bitcoin'in tarihte ilk kez gerçek bir paraya dönüştüğü an olarak kayıtlara geçti.
İlk Otomatik Platform: Bitcoin Market
Takvimler 2010 yılı 17 Mart'ı gösterdiğinde, New Liberty Standard'ın oluşturduğu bu kur fikrinden ilham alan ve tarihin ilk otomatik Bitcoin borsası olan Bitcoin Market kuruldu. Bu site sayesinde insanlar forum köşelerinde satıcı aramak zorunda kalmadı. Kullanıcılar ilk kez bir internet sitesine girerek anlık fiyatları gördü ve sistem üzerinden alım-satım emri verdi. Ancak ödemeler hala PayPal gibi dış sistemlerle yapıldığı için dolandırıcılık sorunları tamamen çözülemedi.
Kripto Dünyasının İlk Devi: Mt. Gox
Bitcoin tarihinin en ünlü ve en büyük borsası Mt. Gox oldu. İşin ilginç yanı, bu site aslında Bitcoin için kurulmamıştı. Temelde "Magic: The Gathering" adlı popüler bir fantastik kart oyununun oyuncular arasında takas edilmesi için açılmıştı.
Sitenin kurucusu, 2010 yılında bu platformu bir Bitcoin borsasına dönüştürdü. Kısa süre sonra da siteyi Fransız bir yazılımcıya devretti. Mt. Gox, kullanıcıların banka hesaplarından doğrudan para yükleyip hızlıca Bitcoin alabildiği bir sisteme sahipti. Kolay kullanımı sayesinde hızla büyüdü. Öyle ki 2013 yılına gelindiğinde, dünyadaki tüm Bitcoin ticaretinin yaklaşık yüzde 70'i tek başına bu borsa üzerinden yapılıyordu.
Büyük Çöküş: Mt. Gox’un Batışı
Mt. Gox çok büyümüştü ancak internet sitesinin güvenlik altyapısı çok zayıftı. Bilgisayar korsanları (hackerlar), sitenin sistemindeki açıkları fark etti. 2011 yılından itibaren borsanın dijital cüzdanlarına gizlice sızarak parça parça binlerce Bitcoin çalmaya başladılar.
Borsa yönetimi bu büyük hırsızlığı çok uzun süre fark edemedi. 2014 yılının Şubat ayında acı gerçek ortaya çıktı: Müşterilere ve borsaya ait tam 850.000 Bitcoin kayıptı. Borsa aniden işlemleri durdurdu ve iflas ettiğini açıkladı. Bu olay piyasada büyük bir depreme yol açtı. Binlerce insan tüm birikimini kaybetti ve Bitcoin fiyatı çok sert düştü.
Modern Borsaların Doğuşu
Mt. Gox’un batışı kripto para dünyası için çok acı bir ders oldu. Bu felaketten sonra kurulan yeni nesil borsalar (Coinbase, Kraken, Bitstamp gibi) aynı hataları yapmamak için çok sıkı güvenlik önlemleri aldı. Müşterilerin paralarını internete bağlı olmayan güvenli depolarda (soğuk cüzdan) saklamaya başladılar.
İlk borsaların yaşadığı bu denetimsiz ve tehlikeli dönem, bugünkü milyar dolarlık güvenli ve yasal kripto para platformlarının temelini oluşturdu.